Trở thành phó giáo sư năm 34 tuổi

Dành trọn tình yêu cho ngành xây dựng

Con đường khoa học của PGS-TS Hà Minh Tuấn bắt đầu không phải từ những mục tiêu lớn lao hay danh xưng học thuật. Thuở nhỏ, anh đơn giản chỉ yêu thích các môn khoa học tự nhiên như vật lý và hóa học, say mê tìm hiểu xem thế giới vận hành ra sao. Sự tò mò ấy dần dẫn anh Tuấn đến ước mơ được đứng lớp, được sống trong môi trường học thuật và dành thời gian nghiên cứu những điều mình yêu thích… "Mãi khi bước chân sâu hơn vào nghiên cứu khoa học, tôi mới hiểu ra rằng học hàm, học vị chỉ là những cột mốc nhỏ, còn điều quan trọng hơn là khả năng đi đường dài và không rời bỏ đam mê ban đầu", PGS-TS Tuấn bộc bạch.

Ảnh: AN VY

Hơn 10 năm kiên trì với khoa học, PGS-TS Tuấn đã công bố 42 bài báo khoa học, trong đó có 26 bài trên các tạp chí quốc tế uy tín ISI/Scopus. Không dừng lại ở vai trò tác giả, PGS-TS Tuấn còn tham gia hội đồng khoa học của nhiều hội nghị quốc tế chuyên ngành như ICCEA 2022, CIGOS 2024 và CIGOS 2026. Những con số ấy không chỉ phản ánh năng suất khoa học, mà còn cho thấy sự tín nhiệm của cộng đồng học thuật quốc tế đối với một nhà khoa học trẻ đến từ Việt Nam.

Hướng nghiên cứu trọng tâm của PGS-TS Tuấn là theo dõi và chẩn đoán sức khỏe kết cấu. Đây là lĩnh vực được xem như "tai mắt" của các công trình xây dựng. Trong bối cảnh nhiều công trình hạ tầng đang xuống cấp nhanh chóng, mà nguồn lực kiểm tra và bảo trì còn hạn chế, anh Tuấn luôn trăn trở với câu hỏi: "Làm sao để phát hiện hư hỏng sớm hơn trước khi những rủi ro trở thành thảm họa?". Từ đó, các nghiên cứu của anh tập trung phát triển những phương pháp chẩn đoán mới, có khả năng nhận diện hư hỏng ở những cấu kiện khó tiếp cận như bản mặt cầu hay dầm sàn bê tông cốt thép…

Không chạy theo những hệ thống phức tạp và đắt đỏ, PGS-TS Tuấn lựa chọn con đường khó hơn nhưng bền vững hơn, chẳng hạn như phát triển các giải pháp thông minh, chi phí thấp, dễ triển khai, phù hợp với điều kiện quản lý hạ tầng tại Việt Nam. Anh và nhóm nghiên cứu khai thác dữ liệu chuyển vị, kết hợp các chỉ số đánh giá đặc trưng với thuật toán học máy để "lắng nghe" những tín hiệu rất nhỏ mà kết cấu phát ra khi bắt đầu suy yếu. Đó là những thay đổi khó nhận ra bằng mắt thường, nhưng lại chứa đựng thông tin quan trọng về sự an toàn của công trình.

Với PGS-TS Tuấn, mục tiêu cuối cùng không chỉ là những bài báo khoa học, mà là việc từng bước hình thành một hệ thống giám sát sức khỏe kết cấu thông minh, giúp chuyển tư duy quản lý từ "chờ hư hỏng rồi sửa" sang "bảo trì dự đoán". Khi công trình được chăm sóc đúng lúc, tuổi thọ được kéo dài, chi phí sửa chữa lớn được tiết kiệm. Và quan trọng hơn, anh cho rằng sự an toàn của người dân sẽ được bảo đảm.

Ảnh: NVCC

Song song với đó, PGS-TS Tuấn dành nhiều tâm huyết cho hướng nghiên cứu về vật liệu xây dựng thân thiện với môi trường. Trong mỗi công trình xây dựng, anh nhìn thấy không chỉ bê tông, thép và tải trọng, mà còn là câu chuyện dài của môi trường và tài nguyên. Các nghiên cứu của PGS-TS Tuấn chứng minh hiệu quả của tro bay trong việc ức chế phản ứng kiềm - silica gây hại cho bê tông, một vấn đề nghiêm trọng tại nhiều khu vực trên thế giới. Từ nền tảng đó, anh tiếp tục mở rộng sang việc tận dụng các vật liệu tái chế như vỏ sò, thủy tinh, hướng đến thay thế dần cốt liệu tự nhiên đang ngày càng cạn kiệt.

Với PGS-TS Tuấn, khoa học không thể tách rời thực tiễn Việt Nam. Những phế thải tưởng chừng vô giá trị như xà bần hay rác thải thủy tinh lại được anh nhìn nhận như nguồn tài nguyên tiềm năng nếu được nghiên cứu và sử dụng đúng cách. Tầm nhìn xa hơn của anh là xây dựng cơ sở khoa học và các hướng dẫn kỹ thuật, góp phần đưa vật liệu tái chế ra khỏi phòng thí nghiệm để bước vào đời sống xây dựng, từng bước thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Hướng nghiên cứu thứ ba của PGS-TS Tuấn về kết cấu dạng khung cứng tiếp tục phản ánh rõ tư duy "làm khoa học gắn với đời sống". Trong quá trình hợp tác cùng Công ty Asahi Engineering (Nhật Bản) để cải tiến cầu Easy Ramen Bridge, anh và cộng sự đề xuất phương pháp cấu tạo nút cứng mới giữa dầm thép và kết cấu phần dưới. Anh chia sẻ mục tiêu không chỉ là nâng cao khả năng chịu lực hay kháng chấn, mà còn là đơn giản hóa thi công, giảm chi phí và tăng khả năng ứng dụng cho các công trình cầu quy mô vừa và nhỏ tại Việt Nam.

Con đường không hề trải hoa hồng

Để có được những bước tiến đó, con đường của PGS-TS Tuấn đi không hề trải hoa hồng. Khi mới sang Nhật Bản học cao học, rào cản lớn nhất với anh là ngôn ngữ. Trong môi trường mà tài liệu, phần mềm và trao đổi học thuật đều sử dụng tiếng Nhật, anh từng phải dành hàng giờ chỉ để dịch từng dòng hướng dẫn thí nghiệm.

Ảnh: NVCC

"Áp lực, căng thẳng và cảm giác tụt lại phía sau từng khiến tôi chùn bước. Nhưng cũng chính trong giai đoạn đó, tôi lựa chọn nỗ lực gấp đôi. 6 tháng miệt mài học tập, tôi đạt được chứng chỉ N3, mở ra cánh cửa để việc học và nghiên cứu trở nên thuận lợi hơn", PGS-TS Tuấn nói.

Khi ấy, anh Tuấn còn thường xuyên đối mặt với thất bại trong nghiên cứu. Những bài báo bị từ chối hay những mô hình chạy hàng tháng nhưng kết quả chưa đạt kỳ vọng khiến anh không ít lần chùng xuống. Nhưng thay vì bỏ cuộc, anh học cách xem những phản biện khắt khe như món quà tri thức miễn phí từ các chuyên gia hàng đầu thế giới. Mỗi lần đứng dậy sau thất bại, anh lại hiểu khoa học thêm một chút, hiểu bản thân mình thêm một chút.

PGS-TS Tuấn cho rằng bí quyết lớn nhất để cân bằng cuộc sống nằm ở kỷ luật và tinh thần cộng sự. Anh chia nhỏ thời gian trong ngày, phân định rõ lúc dành cho sinh viên, lúc xử lý công việc của viện và khoảng thời gian "bất khả xâm phạm" cho nghiên cứu. Và quan trọng hơn, anh Tuấn cho rằng anh không đi một mình. Các công trình khoa học mà anh có được là kết quả của một tập thể, từ đồng nghiệp đến những sinh viên tài năng mà anh có cơ hội hướng dẫn.

"Điều mà tôi nhớ nhất trong hành trình khoa học không phải là những bằng khen hay con số trích dẫn, mà là khoảnh khắc ngồi cùng sinh viên trong phòng thí nghiệm. Nhìn các bạn sinh viên bảo vệ thành công đồ án, tự tin trình bày kết quả nghiên cứu và nhận ra mình thực sự đóng góp được điều gì đó cho khoa học, tôi cảm nhận rõ nhất ý nghĩa của nghề giáo và con đường mình đã chọn", PGS-TS Tuấn mỉm cười, nói.