Trẻ chậm nói, gần 3 tháng can thiệp ngôn ngữ vẫn không tiến bộ, phải làm sao?

Thạc sĩ tâm lý Lê Thị Xuân Diệu - chuyên gia tại Phòng khám sàng lọc và can thiệp Bệnh viện Phương Nam (phòng khám dành riêng cho trẻ 1 - dưới 5 tuổi, có nhu cầu đặc biệt như chậm nói, chậm phát triển, rối loạn học tập, rối loạn phổ tự kỷ, tăng động giảm chú ý) trả lời:

Chào chị L., tôi rất thấu hiểu và đồng cảm với sự lo lắng của chị cũng như của rất nhiều phụ huynh trong những tháng đầu đồng hành cùng con đi can thiệp. Băn khoăn của chị cũng là nỗi băn khoăn của không ít phụ huynh. Đưa con đi học đều đặn một thời gian mà chưa thấy chuyển biến rõ ràng, không ít cha mẹ bắt đầu tự hỏi: liệu phương pháp hiện tại có thực sự phù hợp với con, hay mình đã lỡ mất "thời điểm vàng" nào đó rồi?

Trong trường hợp của con chị, việc sau gần 3 tháng trẻ vẫn né tránh giao tiếp mắt và chưa có nhiều thay đổi là một dấu hiệu cho thấy nên nhìn lại toàn bộ lộ trình can thiệp, chứ không nên chỉ tiếp tục chờ đợi thêm.

ẢNH MINH HỌA: N.C TẠO BỞI A.I

Những điểm cần xem lại

Điều này không có nghĩa là phương pháp hiện tại chắc chắn không hiệu quả, nhưng cần xem xét lại một số điểm: mục tiêu can thiệp đã phù hợp chưa, trẻ có được lượng giá đầy đủ trước khi bắt đầu hay không, cường độ 1 giờ mỗi ngày đã đủ đáp ứng nhu cầu của trẻ chưa? Và quan trọng hơn cả là những kỹ năng đang dạy có thực sự đúng với giai đoạn phát triển hiện tại của trẻ hay không?

Trên thực tế, can thiệp ngôn ngữ không giống như uống thuốc, không có một cột mốc cố định để rồi sau đó trẻ nào cũng tiến bộ rõ rệt. Tốc độ cải thiện của mỗi trẻ phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố: nguyên nhân dẫn đến trẻ chậm nói (do môi trường, do tổn thương não bộ, bẩm sinh, di truyển,...); bản thân trẻ (sự chú ý, điểm xuất phát ngôn ngữ, tốc độ học,...); phương pháp can thiệp, cường độ can thiệp và sự phối hợp của gia đình.

Làm sao biết phương pháp can thiệp có phù hợp?

Thứ nhất, nên nhìn vào sự tiến bộ của trẻ, thay vì chỉ nhìn vào số từ trẻ nói được. Sau vài tháng can thiệp, nhiều phụ huynh thường kỳ vọng con sẽ nói được nhiều từ hơn hoặc nói thành câu dài hơn.

ẢNH: BVCC

Tuy nhiên, đó chỉ là một phần của quá trình phát triển. Hiệu quả can thiệp cần được đánh giá trên nhiều mặt như:

• Sự tiến bộ ở các kỹ năng tiền giao tiếp (khả năng chú ý, chờ đợi, chơi và tương tác với người khác)
• Giao tiếp không lời (ánh mắt, cử chỉ, cách trẻ chủ động giao tiếp)
• Sự phát triển về nhận thức, khả năng hiểu ngôn ngữ
• Các kỹ năng vận động phù hợp với mục tiêu của từng trẻ

Chính những thay đổi trên thường tạo nền tảng để kỹ năng ngôn ngữ phát triển bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

Thứ hai, một chương trình can thiệp chất lượng bao giờ cũng đi kèm những mục tiêu cụ thể, đo lường được. Chẳng hạn, sau 4 - 6 tuần, trẻ có thể tăng thời gian chú ý từ 30 giây lên 2 phút, biết giao tiếp mắt trong một số hoạt động nhất định, hoặc chủ động yêu cầu đồ vật bằng cử chỉ. Nếu nhiều tuần liên tiếp trôi qua mà trẻ hầu như không đạt được các mục tiêu ngắn hạn, đó chính là lúc cần ngồi lại để phân tích nguyên nhân mục tiêu chưa đạt.

Điều quan trọng nhất vẫn là trẻ được đánh giá đúng, có mục tiêu can thiệp rõ ràng, và được theo dõi tiến bộ một cách khoa học. Khi gia đình và đội ngũ chuyên môn cùng đồng hành, kiên trì điều chỉnh phương pháp theo đúng nhu cầu của con, các em sẽ có nhiều cơ hội đạt được những thay đổi tích cực theo thời gian.